Ik ben Jood. Ik zeg het maar gelijk. Ik ben Jood en ik neem geen afstand. Waarom zou ik ook? Waarom wij wel afstand nemen en anderen niet? Joden moeten afstand nemen. Duitsers nemen afstand. Italianen? Die kwamen er mee weg.
Italianen hebben koffie in allerlei varianten Daarnaast Rome, Venetië en Florence. Schoonheid waar je alleen maar je mond voor open hoeft te doen, ogen voor moet openen. Onze schoonheid, van Joden, en Duitsers natuurlijk; eerlijk, ook wij hebben wel wat met ze te stellen gehad, is een opgave. Je moet er moeite voor doen. Wat wij gemeen hebben is complexiteit. En de taal natuurlijk. Ons Jiddisch, moeilijk natuurlijk, niet echt Duits. Maar als je niet weet dat het geen Duits is dan denk je… Precies! Moeten we uitleggen. Net als Duitsers. Of eigenlijk, Duitsers waren zo slim om stil te zitten toen ze geschoren werden. Wel overigens met messen in welwillende handen. Daar, nou ja, hoe zou ik het zeggen, die luxe hebben wij niet. Welwillende handen zijn, uitzonderingen daargelaten, handen die weten dat de geschorene zich koest houdt.
De Duitsers hebben moeilijke schrijvers, filosofen, componisten. Je moet er echt studie in steken. Niks voor dit snelle leven. Niks voor snelle opinievorming. Nee, honderden bladzijden. Het gaat maar door.
Ook dat delen wij met ze. Ah, niet wij allemaal natuurlijk. Laten we eerlijk zijn; onder de Duitsers zijn schoonmakers, het is niet alles intellectueel en zo zit dat ook bij ons. Ik zeg het maar. U weet dat u het weet maar straks denkt u nog dat ik anders denk.
Zie, nu loop ik mezelf toch te verdedigen; schlemiel dat ik ben. Maar toch, een beetje trots ben ik wel. Freud, Mahler, Mendelssohn (wel twee), Einstein, Born, Weill, Eisler, Dessau, Feuchtwanger, Tucholsky… De Duitsers hebben Mann, Wagner, Berg, Goethe, Röntgen, Koch, Humboldt (wel twee), ik zeg maar wat hé!
U wilt nuance? Nu opeens wel. Meestal heeft u niet zo’n moeite met ongenuanceerdheid. Ja, andere landen leverden ook interessante mensen. Onderschat de Fransen en de Britten niet! Eurocentrisch? Doe niet zo moeilijk, u lijkt wel een Jood. Of een Duitser! Toen de wereld nog niet Eurocentrisch dacht werd de mens gemiddeld dertig jaar oud. Oh, maar wel in evenwicht met de natuur… Slachtoffer van die natuur toch? Wat, Europeanen hebben veel kwaad gebracht? Absoluut! Helemaal mee eens. Maar ja, iemand moest het doen. Waar macht ontwikkeld, wordt zowel kwaad als heil van buitensporige proportie. Heil? Nee, dat woord gebruiken we niet vaak meer. Alleen als heilzaam komt het nog voor.
Terug naar ons. Ik weet dat het niet verstandig is om de aandacht naar ons toe te trekken. We waren gevaarlijk, toen slachtoffer, en nu weer ouderwets gevaarlijk. Ik zou er bijna nostalgisch van worden.
Dat slachtofferschap verdween toen er mensen kwamen die het nodig vonden om er slachtofferschap tegenover te stellen. Net eigenlijk als een dorpssupermarkt die concurrentie krijgt op hetzelfde plein. Die nieuwe supermarkt is reuze interessant en iedereen gaat daar plotseling naartoe. Wij hebben kennis van handel, dat stonden jullie ons toe, en wij snappen hoe dat gaat. Joods slachtofferschap is toch een beetje een supermarkt zonder uitgebreide versafdeling. Trouwens, vers, wat nou vers. Maar, laat maar.
Steun krijgen we van klootzakken die steunen wat een doorn in het oog van wie ze haten is. ‘Doorn in het oog’, dat hebben jullie trouwens van ons. Maar nee, jullie willen alleen nog maar van dat wereldvreemde ‘Ubuntu’ horen. Ubuntu is leuk totdat het er op aankomt. Dan blijft er geen ubuntu over. Ooit van ubuntu in concentratiekampen gehoord? Lees Primo Levi maar. Niets hoor. De handige, geniepige, de dief, de kruiper, die komen er. De heiligen zijn dood. Heiligen zijn altijd dood. Doodgemarteld en dan worden ze aangeroepen om te helpen bij iets dat grofweg in de buurt ligt van waar ze zichzelf niet tegen beschermen konden. Corry ten Boom heeft het overleefd. Ja, maar dat was noch een Jood, noch een heilige. Haar zus, Betsy, vond ze een heilige. Die stierf.
We waren bij steun. Steun van rechts. Negentig jaar te laat. Steun van links, dat hebben we nodig. Maar links, links is veel te ijverig bezig om de nieuwe Nederlander te passificeren; ‘van ons’ te maken. Hun goed recht. Ik heb mijn twijfels maar laat ze proberen. Alleen, wij zijn de dupe. Wij zitten hier en niet in het Midden-Oosten. Zij zitten hier en niet waar dan ook ergens rond de Middellandse Zee. Gaan wij hier op straat zaken die daar spelen Nederland-eigen maken? Welnee. Kan ook niet want een groot deel van ons is uitgeroeid en de rest is verdeeld tussen hier, daar en overal anders.
Maar zij…
Wat zegt u? Ik mag niet met de vinger wijzen? Het lot van een volk…
Complex. U zegt dat onze complexiteit onze keuze is. Wel, Duitsland bestaat nog, hoewel het veel kleiner is dan dat het aan het begin van de twintigste eeuw was. Israël bestaat nog. Dan weer wat groter, dan weer wat kleiner. Duitsland heeft bestaansrecht, Israël in steeds meer ogen alleen nog maar als Palastina. Ik zie geen oplossing. Daar moet ik eerlijk over zijn, en op El Elhohim durf ik ook niet meer te rekenen…daar durft een verstandig Jood al ruim tweeduizend jaar niet meer op te rekenen. De Heer der Heeren.
Ik ben Jood en ik neem geen afstand. Ik treur om elke dode, van welke overtuiging dan ook. Het is waar, maar ik moet het ook zeggen. De andere overtuiging hoeft dat niet. Ik heb geen gelijk. Ik weet het. Hoe kan ik gelijk hebben? De dagen van Psalm 86 zijn reeds lang voorbij. Maar ik, ik kan geen afstand nemen. Ik kan het bestaan niet verraden.
